Wizyty studyjne

Wizyty studyjne – prezentujące najważniejsze obszary turystyczne Krakowa będą zorganizowane równolegle, w poniedziałek, 3 czerwca 2019 r. w godz. 15:30–18:30.

Uwaga: Warunkiem udziału w wizycie studyjnej jest rejestracja przez stronę Kongresu lub w punkcie recepcyjnym w ICE Kraków.

Dzielnica Kazimierz
(dawne miasto żydowskie)

 

Krakowski Kazimierz jest miejscem szczególnym, ukształtowanym przez wielowiekowe sąsiedztwo chrześcijańsko-żydowskie.

W 1335 r. król  Kazimierz III Wielki wydał przywilej lokacyjny dla Kazimierza na prawie magdeburskim. Lokacja Kazimierza była największą fundacją miejską króla – miasto było obszarowo niewiele mniejsze od Krakowa ponieważ obejmowało 50 ha, wobec 65 ha Krakowa. Celem powstania Kazimierza miała być ochrona od południa stolicy państwa – Krakowa.  Od powstania w XIV w. do przełomu XVIII i XIX w. Kazimierz był samodzielnym miastem,  a obecny Plac Wolnica jest częścią pierwotnego rynku miasta, który pełnił funkcje głównego placu: tutaj odbywał się handel, a także znajdował się ratusz, gdzie najwyższe władze administracyjne i sądownicze miasta miały swoją siedzibę. W narożniku placu i ulic Bożego Ciała oraz św. Wawrzyńca stoi kościół Bożego Ciała, będący główną świątynią parafialną Kazimierza.

Żydzi – przeniesieni z Krakowa – pojawili się na Kazimierzu w połowie XIV w. i do początku XIX w. mieszkali w tzw. dzielnicy żydowskiej. Budowali synagogi (z których 7 wciąż istnieje), szkoły i uczelnie, cmentarze, a także okazałe domy mieszkalne szybko bogacących się kupców i bankierów żydowskich. Kazimierz stał się istotnym ośrodkiem kultury żydowskiej w Polsce i na świecie. W 1800 r. Kazimierz został przyłączony do Krakowa, a lata  Wolnego Miasta Krakowa umożliwiły dalszy rozwój dzielnicy zgodnie z ówczesnymi koncepcjami urbanistycznymi, opracowanymi przez architekta Karola Kremera. Dotychczasowa odrębność miasta żydowskiego została zlikwidowana wraz z wyburzeniem jego murów w roku 1822, a w dalszej kolejności z zasypaniem starego koryta Wisły i utworzenia na jego miejscu ulicy, nazwanej Plantami Dietlowskimi. Od przełomu XIX w. i XX w. ludność żydowska stopniowo zaczęła zajmować cały Kazimierz i sąsiednią dzielnicę Stradom.  Żydzi brali czynny udział w rozbudowie dzielnicy jako inwestorzy, przedsiębiorcy budowlani i architekci. Aktywność społeczną i ekonomiczną umożliwiło im przyznanie w latach 60. XIX w. równych praw obywatelskich. Dzięki temu inteligencja żydowska chętniej asymilowała się kulturowo i decydowała się na zamieszkanie poza Kazimierzem. Przed II wojną światową Kraków liczył ok. 64 tysiące obywateli żydowskich (jedna czwarta ludności miasta). Do 1939 r. Żydzi stworzyli – głównie na Kazimierzu – rozwiniętą infrastrukturę społeczną, realizującą interesy i aspiracje mniejszości. Kazimierz pozostawał dzielnicą wybitnie żydowską i naturalną bazą społeczną dla większości żydowskich organizacji i instytucji. Okupacja hitlerowska bardzo wcześnie przyniosła represje skierowane przeciwko krakowskim Żydom: pozbawiono ich majątków, rozwiązano szkoły i instytucje. Od 1940 r. rozpoczęły się wysiedlenia, głównie w lubelskie, w wyniku których Kraków opuściły 32 tysiące Żydów. Pozostałych – ok. 17 tysięcy ludzi – zmuszono do przeniesienia się do getta, które powstało w Podgórzu w marcu 1941 r. jako zamknięta dzielnica, otoczona murem i strzeżona. Z getta ludność żydowską regularnie wywożono do obozów w Bełżcu, Auschwitz-Birkenau lub Treblince.  Od końca 1942 r. przewożono Żydów do obozu pracy w Płaszowie. Eksterminacja i deportacje żydowskich mieszkańców Kazimierza trwały do 13-14 marca 1943 r., kiedy ostatecznie przeprowadzono akcję likwidacji krakowskiego getta. Plac Zgody był miejscem, który symbolizuje ten fakt: to stąd wywożono  Żydów do Płaszowa albo do obozu Auschwitz-Birkenau.

Unicestwienie dotyczyło nie tylko społeczności, ale i materialnych śladów jej istnienia: w czasie wojny zabytki kultury żydowskiej, szczególnie miejsca kultu religijnego, były regularnie dewastowane. W ten sposób przestało istnieć stare miasto żydowskie na Kazimierzu.

Wojnę przetrwało 10% żydowskich mieszkańców przedwojennego Krakowa. Nieliczni uratowali się dzięki Oskarowi Schindlerowi, ale po wojnie zdecydowali się na wyjazd z kraju, poszukując nowej nadziei w powstającym Izraelu.

W komunistycznym państwie pamięć o żydowskiej przeszłości miasta stała się społecznym tabu. Powróciła po przełomie 1989 r. Jej świadectwem jest coroczny Festiwal Kultury Żydowskiej, a także działalność takich instytucji jak Centrum Kultury Żydowskiej, Centrum Społeczności Żydowskiej  na Kazimierzu czy Żydowska Gmina Wyznaniowa, która liczy w Krakowie około 150 osób.

Współcześnie Kazimierz jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Krakowa. Dziś jest to tętniąca życiem kulturalnym i artystycznym dzielnica, przyciągająca szczególnie tych, którzy pragną poczuć ducha krakowskiej bohemy oraz turystów. Do 1978 r., kiedy  Kazimierz wraz ze ścisłym Starym MiastemWawelem zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, zabytki Krakowa niszczały. Przez wiele lat dzielnica Kazimierz podupadała: odrapane, zniszczone kamienice, niejednokrotnie opuszczone domy robiły przygnębiające wrażenie. Dopiero pod koniec lat 90. zaczęła powracać do życia. Znacznie przyczyniły się do tego liczne międzynarodowe fundacje na rzecz kultury żydowskiej, Festiwal Kultury Żydowskiej (od 1988), film Stevena Spielberga Lista Schindlera (1993), a także moda na sztukę i kulturę żydowską. W drugiej połowie lat 90. zaczęły powstawać pierwsze kawiarnie i puby, począwszy od Singera, Propagandy i Alchemii. Były to miejsca chętnie odwiedzane przez studentów. Dziś na Kazimierzu jest prawie 300 lokali. Znacząco spadła liczba mieszkańców, natomiast bardzo rozwinęła się turystyka, co wpłynęło na charakter samego miejsca.

Wśród zabytków wyróżniają się kościoły Bożego Ciałaśw. Katarzyny, kościół Paulinów na Skałce – sanktuarium św. Stanisława, będącego patronem PolskiPanteon Narodowy, jak również ratusz na Placu Wolnica (obecnie Muzeum Etnograficzne) i cały zespół zabytków architektury przemysłowej na ulicy św. Wawrzyńca, zwany kwartałem św. Wawrzyńca.

Przy samej ulicy Szerokiej znajduje się pięć bożnic. Najstarsza – Stara Bożnica, zniszczona podczas wojny, została odrestaurowana i dziś mieszczą się w niej zbiory judaistyczne Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Jedyną czynną jest bożnica Remuh. W pobliżu znajduje się cmentarz Remuh – jeden z najstarszych w Europie i w Polsce cmentarzy żydowskich, na którym grzebano Żydów od połowy XVI do połowy XIX w. Inne zachowane synagogi: Wysoka (1563?); Poppera (1620); Kupa (1643); Izaaka (1644); Tempel (1862).

Zabłocie z Fabryką
Oskara Schindlera

 

Zabłocie – dzielnica katastralna Krakowa, część Podgórza, położone na prawym brzegu Wisły. Kształtem przypomina prostokąt, a jego wielkość zbliżona jest do obszaru, który zajmuje krakowskie Stare Miasto zamknięte w obrębie Plant.

Nazwa „Zabłocie” oznacza teren położony „za błotem” i po raz pierwszy pojawiła się w źródłach w 1334 r. w odniesieniu do lasów królewskich. Okres największego rozwoju tego terenu przypada na przełom XIX i XX w., kiedy to powstają zakłady kolejowe i przemysłowe, a Zabłocie staje się terenem przemysłowym: Powstały tu m.in.: fabryki mebli, konstrukcji żelaznych, mydła, zakład przemysłu spirytusowego, krakowska huta szkła i Małopolska Fabryka Naczyń Emaliowanych i Wyrobów Blaszanych „Rekord” – późniejsza Fabryka Schindlera.

Po II wojnie światowej nastąpiła dalsza industrializacja obszaru Zabłocia: powstały tu m.in. zakłady elektroniczne  i fabryka kosmetyków. W 1989 r. wiele firm państwowych działających na terenie Zabłocia zostało zamkniętych, co doprowadziło do stagnacji całej okolicy.

W latach 1939–1945 Zabłocie stanowiło miejsce lokalizacji magazynów sprzętu lotniczego i łączności służących jednostce lotniczej III Rzeszy. W zakładach przemysłowych wykorzystywano pracę niewolniczą: od 1942 roku doprowadzano tam grupy robotników z podgórskiego getta, a po jego likwidacji, z obozu płaszowskiego. Więźniowie z Płaszowa pracowali w tut. fabrykach, m.in. w Niemieckiej Fabryce Naczyń Emaliowanych Oskara Schindlera „Emalia”. Istotnym miejscem wydarzeń czasu wojny jest plac Bohaterów Getta (wcześniej Mały Rynek i plac Zgody), który zarządzeniem niemieckich władz okupacyjnych stał się częścią krakowskiego getta. Stał się on miejscem wysiedleń krakowskich Żydów, wysyłanych stąd do obozów zagłady.

Niemcy utworzyli krakowskie getto w 1941 r. Mieszkało tam ok. 17 tys. osób. Podczas likwidacji getta w nocy z 13 na 14 marca 1943 r. zginęło ok. tysiąca osób, a wszyscy mieszkańcy zdolni do pracy zostali przeniesieni do obozu zagłady w Płaszowie. Obóz istniał w latach 1943-45, początkowo jako obóz pracy przymusowej, potem – jako obóz koncentracyjny. Był miejscem eksterminacji Żydów i Romów, okresowo przebywali tam także Polacy i przedstawiciele innych narodowości.

W 1993 r. Steven Spielberg nakręcił w Krakowie “Listę Schindlera”, oparty na faktach dramat opowiadający historię Oskara Schindlera, niemieckiego przedsiębiorcy, obrazujący jego działalność podczas II Wojny światowej i relacje polsko-żydowskie w tamtych czasach. Film opowiedział publiczności na całym świecie o wojennym dramacie europejskich Żydów. Efektem hollywoodzkiej produkcji było także zainteresowanie Krakowem: coraz więcej turystów zaczęło przyjeżdżać tu, aby poszukiwać miejsc związanych zarówno z historią, jak i z działalnością ekipy filmowej Stevena Spielberga. Biura podróży zaczęły oferować wycieczki pod hasłem „Schindler’s list”.

W 2005 r. Miasto Kraków wykupiło niegdysiejszą fabrykę Schindlera, a w 2010 r. otwarto tu wystawę „Kraków – czas okupacji 1939–1945”, która otrzymała nagrodę za najlepszą wystawę historyczną w Polsce. Rocznie odwiedza ją ok. 400 tys. turystów z całego świata. Wystawa jest częścią Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i wraz z Apteką pod Orłem i Ulicą Pomorską tworzy Trasę Pamięci.

W 2003 r. ogłoszono ogólnopolski konkurs urbanistyczno-architektoniczny na przebudowę placu Bohaterów Getta. Jego efektem jest przebudowa (2005) placu, na który składa się 33 rzeźb krzeseł z metalu oraz ich 37 mniejszych kopii. Zwycięzcy konkursu – autorzy pomnika – odnieśli się do wspomnień Tadeusza Pankiewicza, właściciela Apteki pod Orłem przy placu Zgody. Pankiewicz, nieżydowski właściciel jedynej w krakowskim getcie apteki, pisał o składowanych na tym placu meblach, które wynoszono z mieszkań po likwidacji getta i wywózce jego więźniów do obozów koncentracyjnych. W dawnym lokalu apteki funkcjonuje muzeum (oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa).

W 2001 r. powstał Most Kotlarski, łączący Zabłocie z Grzegórzkami, dzięki czemu polepszyła się komunikacja tej części Krakowa ze Śródmieściem. Na początku XXI w. powstała tu prywatna uczelnia – obecnie Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego). Od 1992 funkcjonują również Krakowskie Szkoły Artystyczne, kształcące w zakresie projektowania ubioru, kreatywnej fotografii czy aranżacji wnętrz. Kładka Ojca Bernatka, łącząca Kazimierz z Podgórzem od 2010 r.  przyczyniła się do ożywienia ruchu turystycznego na Zabłociu, które dzieli do Kazimierza 20-minutowy spacer.

Obok Fabryki Schindlera otwarto w 2011 r. Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie, którego budynek autorstwa architekta Claudio Nardiego – połączył sześć istniejących już na terenie dawnej Fabryki Schindlera obiektów.

Kolejny ważny projekt kulturalny na Zabłociu (związany z  tytułem uzyskanym przez Kraków: Miasto Literatury UNESCO) to „Planeta Lema” – centrum literatury i języka, które powstaje w budynku dawnego magazynu solnego przy ul. Na Zjeździe 8.

Ten niegdyś całkowicie industrialny obszar, dziś jest siedzibą wielu ważnych instytucji kulturalnych, a także ośrodkiem różnego rodzaju inicjatyw o artystycznym charakterze. W 2006 r. Zabłocie zostało uznane za obszar strategiczny w rozwoju miasta Krakowa, powstał również program rewitalizacji i aktywizacji obszaru poprzemysłowego. Zabłocie jest jednym z najdynamiczniej rozwijających się obszarów Krakowa: w zakresie nowoczesnego budownictwa mieszkaniowego, biurowego i społecznego

Nowa Huta jako wzorcowe
miasto socjalistyczne

 

Nowa Huta – północno-wschodnia część Krakowa; zaprojektowane od podstaw miasto, którego budowę rozpoczęto w 1949 r. Zbudowano je dla pracowników nowo budowanego kombinatu metalurgicznego, ówczesnej Huty im. Lenina, która od powstania w 1954 była największym zakładem przemysłowym Krakowa i jedną z większych hut w Polsce. W kolejnych latach kombinat metalurgiczny przekształcał się i zmieniał nazwy – obecnie jest to ArcelorMittal Poland Oddział w Krakowie.

Przed rozpoczęciem wielkich robót ziemnych przeprowadzono badania archeologiczne, w wyniku których udało się dokonać wielu interesujących odkryć potwierdzających istnienie tu osadnictwa od neolitu (znaleziono ślady osady celtyckiej, rzymskiej i jedną z najstarszych na ziemiach polskich osadę Słowian). Skarbem Nowej Huty jest kopiec Wandy – uchodzący za mogiłę córki założyciela miasta, Kraka.

W okresie średniowiecza na tych terenach siedziby miały stare polskie rody, a w późniejszych czasach miały tu także swoje majątki znaczące rodziny kupieckie i magnackie, stąd licznie występujące na tym terenie dwory, pałace i obiekty sakralne. Ponieważ dzisiejsza wschodnia granica Nowej Huty pokrywa się z dawną granicą austriackorosyjską, pozostały tu liczne forty oraz jedno z najstarszych w Europie lotnisk (dziś Muzeum Lotnictwa PolskiegoCzyżynach).

Decyzja o budowie Nowej Huty miała podłoże ekonomiczne, ale i polityczne. Pobudki ekonomiczne leżały w idei tzw. planu sześcioletniego (1950-1955), który zakładał, że warunkiem „budowy podstaw socjalizmu” jest uprzemysłowienie kraju, odbudowującego się po wojnie. Rozwijano więc hutnictwoprzemysł maszynowy. Budowa mieszkań, czyli nowego miasta miała wyprzedzić powstanie kombinatu o dwa lata, generalnym projektantem Nowej Huty mianowano w 1949 roku Tadeusza Ptaszyckiego.

Potoczna nazwa Stara Nowa Huta odnosi się do najstarszego fragmentu Nowej Huty. Obszar ten, w kształcie sześcioramiennego, rozpostartego wachlarza jest łatwo rozpoznawalny na zdjęciach satelitarnych Krakowa.  Plan miasta oparto na pięcioboku. W ten układ wpisano plac Centralny, od którego promieniście odchodziły główne arterie i stworzyły podział przestrzeni na cztery sektory: A, B, C, D. Ulice miasta przecinały się pod kątem prostym tworząc kwartały pod zabudowę. Głównych arterii było pięć, a jedna z nich aleja Przodowników Pracy, później Lenina, prowadziła do Huty im. Lenina. Główną arterią była Aleja Róż, prostopadle wychodząca z placu Centralnego. Miała to być reprezentacyjna aleja z monumentalnymi budynkami, ratuszem i z pomnikiem Lenina. W ideologii rządzącej urbanistyką socrealistyczną przypisywano szczególne znaczenie placom centralnym i wielkim arteriom, które miały się stawać swoistą sceną dla manifestacji

Pierwotny plan zaprojektowany został przez Tadeusza Ptaszyckiego z zespołem, zgodnie z duchem funkcjonalnego założenia urbanistycznego modernizmu. Budowa miasta przypadła jednak już na obowiązujący w Polsce i krajach bloku wschodniego okres realizmu socjalistycznego, dlatego architekci byli zmuszeni do licznych zmian w pierwotnym projekcie. Niemniej jednak sam układ urbanistyczny zbliżony jest do idei miasta modernistycznego – pełnego światła, słońca i zieleni – idealnego miejsca do mieszkania, pracy i odpoczynku. Przejawiało się to w kompozycji nowego miasta, gdzie wybudowano kombinat – miejsce pracy, a w pobliżu budynki mieszkalne, szkoły, przedszkola, żłobki, punkty handlowo-usługowe –wśród zieleni, przy zachowanych przestronnych podwórkach i szerokich ulicach. W tym kontekście nawiązano do anglosaskiej idei miast-ogrodów. Na ten plan nałożono kostium historyzujący, odnoszący się do obowiązujących i akceptowalnych przez władzę stylów historycznych – renesansu i baroku. Według idei socrealizmu układ urbanistyczny nawiązuje do charakterystycznych dla okresu renesansu prób stworzenia miasta idealnego. Zgodnie z założeniami zaplanowano miasto na 100 tysięcy mieszkańców. W pierwotnym założeniu Nowa Huta miała być ateistycznym miastem bez Boga i żaden z oficjalnych projektów urbanistycznych nie uwzględniał w nim miejsca na świątynię. W Nowej Hucie, w początkach jej budowy, istniały cztery kościoły, ale żaden nie znajdował się wewnątrz wznoszonego od podstaw miasta. Po naciskach ludności zaplanowano budowę nowego kościoła na dzisiejszym osiedlu Teatralnym. W 1957 r. postawiono krzyż na placu gdzie miała stanąć świątynia. Nastąpiło jednak zaostrzenie polityki władz wobec kościoła i zamiast świątyni komuniści postanowili wybudować w tym miejscu szkołę. Niespełnienie obietnic odnośnie kościoła doprowadziło do wybuchu masowych zamieszek w 1960 r. Rozruchy stłumiła milicja, ale upór mieszkańców przyniósł ostatecznie efekt – w 1967 rozpoczęto budowę pierwszego nowego nowohuckiego kościoła, dzisiejszej Arki Pana, która jest przykładem architektury późnego modernizmu, inspirowanym kaplicą w Ronchamp Le Corbusiera.

Układ urbanistyczny dzielnicy Nowa Huta w Krakowie, jako dobro kultury i reprezentatywny przykład urbanistyki socrealizmu w Polsce został wpisany do rejestru zabytków miasta Krakowa. Wpis do rejestru zabytków obejmuje również oś widokowo – komunikacyjną Alei Solidarności z dwoma budynkami Centrum Administracyjnego (z racji licznych ozdób, loggii i attyk nazywane „Pałacem Dożów”) oraz placem, jako elementami zamykającymi kompozycję.

Historię budowy Nowej Huty dokumentuje muzeum Dzieje Nowej Huty, oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Mając na uwadze unikatowość układu urbanistycznego i ponadczasowość architektury oraz tożsamość i związek mieszkańców z historią, kulturą i przestrzenią miejską Nowej Huty, Miasto Kraków zleciło opracowanie szczegółowego Planu Ochrony dla Parku Kulturowego Nowa Huta.

Łagiewniki z Sanktuarium Bożego
Miłosierdzia i Centrum Jana Pawła II

 

Łagiewniki – dzielnica katastralna Krakowa w południowej części miasta. Znane są z Sanktuarium Bożego Miłosierdzia i pod koniec 2005 r. stały się nawet bardziej popularne wśród wiernych niż francuskie La Salette. Do Łagiewnik pielgrzymowali papieże Jan Paweł II, Benedykt XVI oraz Franciszek. W Łagiewnikach znajduje się także kościół, kilka zabytkowych kapliczek, pomniki oraz przystanek kolejowy Kraków Łagiewniki, na którym w latach 2006–2009 zatrzymywał się Pociąg Papieski łączący Kraków z Wadowicami, miastem rodzinnym Jana Pawła II.

Kiedy na przełomie XIX i XX w. odkryto w Łagiewnikach złoża iłów łupkowychgipsu, okolica ta stała się ważnym zapleczem przemysłowym  Krakowa. Budowano młyny, piekarnie, cegielnie itp. Dzisiejsza ulica Zakopiańska była niegdyś traktem cesarskim z Wiednia do Lwowa. W latach międzywojennych na tym terenie powstała Łagiewnicka Fabryka Armatur i Fabryka Mebli S. Mannego. W 1941 r. Łagiewniki wraz z Borkiem Fałęckim włączono do miasta Krakowa.

W latach 1889–1893 przy obecnej ul. Siostry Faustyny powstało Schronisko dla Zaniedbanych Dziewcząt fundacji księcia Aleksandra Lubomirskiego i klasztor Sióstr ze Zgromadzenia Matki Bożej Miłosierdzia. W tym klasztorze spędziła ostatnie lata życia i zmarła (1938) siostra Faustyna Kowalska, apostołka Bożego Miłosierdzia, jedna z najpopularniejszych świętych oraz jedna z największych mistyczek w historii Kościoła. Faustyna Kowalska przeżyła w Zgromadzeniu 13 lat, przebywając w wielu domach zakonnych, najdłużej w Krakowie, Warszawie, Płocku i Wilnie, pełniąc m.in. obowiązki kucharki, sprzedawczyni i ogrodniczki. Chorowała na gruźlicę  płuc i przewodu  pokarmowego, a swoje cierpienia ofiarowywała jako ofiarę za grzeszników. Doświadczyła też wielu nadzwyczajnych łask m.in.: objawień, ekstaz, daru bilokacji czy ukrytych stygmatów. Za swoje zasadnicze zadanie siostra Faustyna przyjęła przekazanie Kościołowi i światu biblijnego orędzia o miłości miłosiernej Boga do każdego człowieka, jakie objawił jej Jezus. Swoje doświadczenia, przeżycia duchowe i kontemplacje spisywała w swoim „Dzienniczku”, który należy do pereł literatury mistycznej.  Siostra Faustyna jest dziś najbardziej znaną na świecie polską autorką, gdyż „Dzienniczek” jest najczęściej tłumaczoną polską książką.

Grób siostry Faustyny znajduje się obecnie w kaplicy klasztornej, która w 1968 r. – ze względu na grób Sługi Bożej  – została wpisana na listę sanktuariów archidiecezji krakowskiej. Jej relikwie znajdują się w sarkofagu na ołtarzu, pod słynącym łaskami obrazem Jezu ufam Tobie, namalowanym przez Adolfa Hyłę, wg wizji siostry Faustyny.

Od r. 1993, czyli beatyfikacji siostry Faustyny, a potem jej kanonizacji w 2000 r., kult Bożego Miłosierdzia i Świętej  Faustyny przyciąga do Łagiewnik rzesze pielgrzymów (2 mln. w 2017 r.). Na ich potrzeby, w latach 1999–2002, wybudowano dwupoziomową, elipsoidalną bazylikę na 5000 osób (około 1800 miejsc siedzących). Nad budynkiem góruje 77-metrowa wieża widokowa.

Niedaleko od Sanktuarium Bożego Miłosierdzia (ok. 1 km) w 2009 r. – na terenie poprodukcyjnym byłych Zakładów Sodowych „Solvay”, gdzie w czasie wojny pracował Karol Wojtyła jako kleryk –  ruszyła budowa Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się”. Tereny te zwane są Białe Morza. Z inicjatywą budowy centrum wystąpił kardynał Stanisław Dziwisz – wieloletni sekretarz Jana Pawła II – który na rozpoczęcie budowy przeznaczył honoraria z książki i filmu Świadectwo. Dalsze środki na budowę pochodziły od wiernych. W ramach Centrum funkcjonuje także centrum szkolenia wolontariatu, muzeum, instytut z biblioteką oraz sala konferencyjna, a kolejne obiekty powstają finansowane przez wiernych i instytucjonalnych darczyńców. Centrum pełni funkcję wotum dziękczynnego narodu za pontyfikat Karola Wojtyły i upowszechnia jego dziedzictwo oraz prowadzi działalność naukową i edukacyjną, oraz pomoc potrzebującym. Nazwa Centrum nawiązuje do słów Jana Pawła II wypowiedzianych w 1978 r. podczas inauguracji pontyfikatu: Nie lękajcie się. Otwórzcie, otwórzcie na oścież drzwi Chrystusowi! Jednym z budynków Centrum jest kościół  św. Jana Pawła II.  Świątynia zbudowana jest na planie ośmiokąta i stylem nawiązuje do bizantyńskich kościołów Rawenny. W 2016 r.  w czasie Światowych Dni Młodzieży kościół odwiedził papież Franciszek. Od 2011 r., kiedy do Sanktuarium została wprowadzona relikwia Jana Pawła II: ampułka z krwią, znacznie wzrosła liczba pielgrzymów odwiedzających to miejsce, a kult świętego papieża rozwija się intensywnie.

O ogromnym potencjale Krakowa i Małopolski, jeśli chodzi o turystykę religijną i pielgrzymkową, świadczą nie tylko przyjeżdżające tu miliony pielgrzymów i turystów religijnych (np. na Światowe Dni Młodzieży w 2016 r.), ale także sukces I Międzynarodowego Kongresu Turystyki Religijnej i Pielgrzymkowej, który odbył się w Krakowie w dniach 8-12 listopada 2017 r. Z badań turystycznych wynika, że  5-6% – czyli ok. 650 tysięcy odwiedzających Kraków deklaruje motywację religijną jako najważniejszą w przybyciu do Krakowa. Wiele osób nie uznaje celu religijnego jako pierwszorzędny, tylko np. odwiedzają miejsca kultu przy okazji wizyty u rodziny etc.